Je kent het wel: een scoopje pre-workout erbij voor de zekerheid, of toch nog een espresso extra voor de squat-sessie. De gedachte is simpel, meer cafeïne betekent een betere training. Maar sportwetenschap laat al jaren iets anders zien. Er is een duidelijke bovengrens waarna cafeïne niet meer helpt en je alleen nog maar de nadelen voelt.
De International Society of Sports Nutrition (ISSN) bracht in 2021 een uitgebreid overzicht uit van alle beschikbare studies naar cafeïne en sportprestatie. De conclusies zijn concreet genoeg om vandaag nog mee aan de slag te gaan.
Hoeveel cafeïne je echt nodig hebt
Volgens de ISSN verbetert cafeïne je sportprestatie het meest consistent bij een dosis van 3 tot 6 milligram per kilogram lichaamsgewicht. Voor iemand van 70 kilo komt dat neer op 210 tot 420 milligram, ruwweg twee tot vier kopjes koffie of een flinke scoop pre-workout. De minimale werkzame dosis ligt volgens het position stand mogelijk al bij 2 milligram per kilo, al is dat punt minder goed onderzocht dan de bovengrens.
Je hoeft dus niet elke keer naar het maximum te grijpen. Een kleinere dosis werkt al, zeker als je niet dagelijks veel cafeïne binnenkrijgt.
Bij negen milligram per kilo slaat het om
De ISSN is hier duidelijk over: doses vanaf ongeveer 9 milligram per kilo gaan gepaard met veel meer bijwerkingen, zonder dat je prestatie er nog beter van wordt. Voor diezelfde sporter van 70 kilo is dat ruim 600 milligram, een hoeveelheid die je makkelijk haalt als je een energydrink, een pre-workout en nog een kop koffie op elkaar stapelt. Je hartslag gaat omhoog, je handen trillen en je concentratie verslechtert net op het moment dat je hem nodig hebt. Zeven op de tien cafeïnegebruikers krijgen klachten, en die extra scoop is vaak precies waar dat misgaat.
Zestig minuten van tevoren is de standaard
Het ISSN-overzicht noemt 60 minuten vóór het sporten als de meest gebruikte en onderzochte timing. Dat is de tijd die je lichaam nodig heeft om de cafeïne goed op te nemen. Het exacte moment hangt wel af van de vorm waarin je de cafeïne neemt: kauwgom met cafeïne werkt sneller dan een capsule, omdat het al in je mond wordt opgenomen in plaats van pas in je maag.
Drink je toch liever gewoon koffie, dan is een uur voor je training nog steeds een goed uitgangspunt. Combineer het niet met een zwaar maaltijd vlak daarvoor, dat vertraagt juist de opname.
Werkt het voor duurlopen, sprinten en krachttraining
Niet elke sport profiteert evenveel van cafeïne. Volgens de ISSN is het effect het best aangetoond bij langdurige duurinspanning en bij korte, intensieve sprints. Onderzoekers rond Paton maten bij herhaalde fietssprints met cafeïnekauwgom een verbetering van het sprintvermogen van 5,4 procent, een verschil dat je op de atletiekbaan of tijdens intervallen echt kunt merken.
Voor pure krachttraining ligt dat anders. In één van de studies die de ISSN aanhaalt, verbeterde cafeïne de krachtresultaten niet meer dan een placebo. Onderzoek van Richardson en collega's liet wel zien dat koffie de spierduurzaamheid van je onderlichaam kan verlengen, dus het aantal herhalingen dat je volhoudt, in plaats van het maximale gewicht dat je één keer optilt. Doe je vooral zware sets met weinig herhalingen, verwacht dan geen wonderen. Train je juist op herhalingen of conditie, dan is de kans op een merkbaar effect groter.
Supplementen brengen een extra risico mee
Het RIVM waarschuwde in 2020 specifiek voor voedingssupplementen met cafeïne, die vaak hoge cafeïnegehaltes bevatten. Het instituut noemt vier tot zes koppen koffie per dag als veilige bovengrens voor een gezonde volwassene, en wijst erop dat de cafeïne uit koffie, thee en chocolade meetelt bij die grens. Ga je daarboven, dan noemt het RIVM een te hoge bloeddruk, hoofdpijn en rusteloosheid als mogelijke gevolgen.
Het probleem met een pre-workout scoopje is dat je vaak niet precies weet hoeveel cafeïne erin zit, zeker niet als je het etiket overslaat of een losse lepel uit een grote pot schept. Weeg de eerste keer die je een nieuw supplement gebruikt gewoon even af, dan weet je exact waar je aan begint.
Zo bepaal je je eigen dosis
Begin aan de onderkant: 2 tot 3 milligram per kilo, en kijk hoe je lichaam reageert. Voel je je prettig en merk je verschil in je training, dan kun je stapje voor stapje richting de 6 milligram per kilo bouwen. Verder gaan heeft volgens de ISSN geen zin, dat levert alleen bijwerkingen op zonder extra prestatie.
Test een nieuwe dosis of timing nooit voor het eerst op een wedstrijddag of een belangrijke sessie. Doe dat op een rustige trainingsdag, zodat je weet hoe jij erop reageert voordat het ertoe doet. En hou in gedachten dat cafeïne niet het enige middel is waarmee je als sporter kunt experimenteren: bietensap voor je duurtraining werkt via een heel ander mechanisme, en net als bij cafeïne geldt dat meer niet automatisch beter is, zie ook hoe het zit met elektrolyten tijdens het sporten.