Een nieuw rapport van het RIVM laat zien wat veel sporters al vermoedden: prestatieverhogende supplementen lopen uit de hand. Het percentage gebruikers met gezondheidsklachten verdrievoudigde tussen 2016 en 2024, van vijf naar vijftien procent. Dat zijn geen incidenten meer, maar een patroon dat zich uitstrekt over de hele Nederlandse sportbevolking.
Het gaat niet alleen om duistere doping of obscure poeders. De grootste boosdoeners zijn doodgewone producten die je in elke sportwinkel of bij Bol.com kunt bestellen. Pre-workout, eiwitshakes, cafeïnetabletten, creatine. De middelen die in vrijwel elke fitnesstas zitten en die door influencers in dezelfde adem worden genoemd als sneakers en sportshorts.
Wat de cijfers van het RIVM precies zeggen
Het RIVM publiceerde de bevindingen begin april 2026, op basis van data uit de Leefstijlmonitor van het instituut, het Trimbos-instituut en het CBS. Onderzocht werden Nederlanders van vijftien jaar en ouder die wekelijks sporten en in 2024 een prestatieverhogend middel gebruikten.
Vijftien procent van die groep meldde gezondheidsklachten als gevolg. In 2016 was dat nog vijf procent. Een op de vijf van die gebruikers met klachten zocht ook daadwerkelijk medische hulp. Eerder RIVM-onderzoek onder sportsupplementgebruikers liet zelfs percentages tussen veertig en zevenenveertig procent zien.
De gebruikers zijn vooral jonge mannen die aan krachttraining doen. Niet de profsporter, niet de doorgewinterde bodybuilder, maar de gewone twintiger die drie keer per week naar de sportschool gaat en denkt dat een schepje extra geen kwaad kan.
Het zijn de gewone supplementen die klachten veroorzaken
De supplementen die telkens terugkomen in de klachten zijn allesbehalve exotisch:
- Eiwitpreparaten (whey, caseïne, plantaardige shakes)
- Cafeïne, los of in tabletvorm
- Creatine
- Pre-workout, vaak met een mix van bovenstaande
Dat creatine in dit rijtje staat is opvallend, want creatine wordt steeds breder onderzocht en aanbevolen, ook ver buiten de sportwereld. Het probleem zit niet zozeer in de stof, maar in de combinatie en de dosering. Iemand die naast zijn ochtendkoffie ook een pre-workout neemt, een eiwitshake met cafeïne en daarna nog een schepje creatine door zijn water mengt, krijgt veel meer binnen dan hij denkt.
De typische klachten die mensen melden: overmatig zweten, hoofdpijn, slecht slapen, hartkloppingen en maagklachten. Symptomen die je makkelijk wegwuift of toeschrijft aan een drukke week, terwijl ze recht uit het potje supplementen komen.
Cafeïne is de stille schurk
De RIVM-aanbeveling voor cafeïne is helder: maximaal vierhonderd milligram per dag en niet meer dan tweehonderd milligram per losse dosis. Een gemiddelde pre-workout zit al snel rond de tweehonderd tot driehonderd milligram cafeïne. Dat is dus al meer dan een veilige enkele dosis, voordat je überhaupt iets anders binnen hebt gekregen.
Tel daar je twee espressos in de ochtend bij op (rond de honderdvijftig milligram), een cappuccino na de lunch (vijfenzeventig milligram) en die suikervrije energiedrank in de middag (tachtig tot tweehonderd milligram), en je zit ruim boven de RIVM-grens. Dat de hartkloppingen dan toenemen is geen mysterie meer.
Het rapport waarschuwt expliciet dat sommige producten zelfs bij de aanbevolen dosering al boven de veilige grens uitkomen. Het etiket lezen helpt dus niet altijd, want de fabrikant rekent niet mee wat je verder op een dag binnenkrijgt.
Zo herken je het bij jezelf
Het lastige is dat de klachten meestal sluipend komen. Je slaapt iets minder goed, je hartslag in rust gaat een paar slagen omhoog, je hebt vaker last van je maag, je voelt je rusteloos. Stuk voor stuk dingen die je makkelijk aan iets anders toeschrijft, zoals werkstress of een verandering van het seizoen.
Een eenvoudige test: stop een week met al je supplementen behalve een gewone eiwitshake (als je die echt nodig hebt voor je dagelijkse eiwitinname). Geen pre-workout, geen extra cafeïne uit potjes of tabletten, geen creatine. Houd bij hoe je slaapt, hoe je hartslag in rust aanvoelt, hoe energiek je bent door de dag heen. Bij veel mensen verbetert dit merkbaar binnen vijf tot zeven dagen.
Als de klachten dan weg zijn en bij hervatting weer terugkomen, weet je genoeg. Je hoeft niet alles voorgoed te schrappen, maar je weet wel waar de grens ligt en welk middel jou persoonlijk niet bekomt.
Wat dit betekent voor je trainingsroutine
Het RIVM verwacht dat het gebruik van prestatieverhogende middelen tot 2030 alleen maar verder stijgt. Meer mensen sporten serieus, de marketing wordt agressiever en de drempel is laag. Een blik pre-workout staat in de schappen naast de proteïnerepen, en algoritmes op TikTok prijzen ze aan tussen de workout-clips door.
De praktische les is niet dat je supplementen moet vermijden, maar dat je ze moet behandelen als wat ze zijn: middelen met een effect, dus ook met bijwerkingen. Eén product per moment, niet stapelen, dosering bewust checken, en pauzes inbouwen. Een goede vuistregel is zes weken aan, twee weken af. Dan merk je ook of het middel daadwerkelijk doet wat je hoopt, of dat je vooral je portemonnee leegmaakt.
En vergeet niet waar de meeste winst zit. Genoeg slaap, voldoende eiwit uit echt voedsel en niet te veel ultrabewerkte sportvoeding doen meer voor je prestaties dan welke pre-workout dan ook. Dat is minder spannend dan een knalroze poeder met een agressieve productnaam, maar het werkt en je wordt er niet ziek van.
