Een blikje light-cola heeft nul calorieën. Dat is het hele verkoopargument: dezelfde zoetheid, zonder de suiker en zonder de energie. Maar je lichaam reageert niet alleen op calorieën. Onderzoek van de afgelopen jaren laat zien dat aspartaam, sucralose en andere kunstmatige zoetstoffen wel degelijk sporen achterlaten, in je darmen en mogelijk ook in je bloedvaten.
Je darmflora reageert op iets dat geen calorieën heeft
Een veelaangehaald onderzoek van het Weizmann Institute, gepubliceerd in Nature, liet zien dat kunstmatige zoetstoffen de samenstelling van darmbacteriën veranderen. Muizen die water met saccharine, sucralose of aspartaam kregen, ontwikkelden binnen enkele weken een minder gunstige bacteriesamenstelling en een slechtere reactie op glucose. Bij een kleine groep gezonde mensen die vijf dagen lang de maximale toegestane hoeveelheid saccharine binnenkregen, ging de bloedsuikerreactie bij vier van de zeven deelnemers ook merkbaar achteruit.
Je darmbacteriën bepalen sowieso al hoe jij op eten reageert, en dat maakt dit extra relevant: een zoetstof zonder calorieën kan via die route alsnog invloed hebben op hoe je lichaam met suiker omgaat, ook als je zelf geen suiker eet.
Een groter risico op hart- en vaatziekten, in cijfers
De Franse NutriNet-Santé-cohort volgde ruim 100.000 volwassenen en vergeleek wie veel en wie geen kunstmatige zoetstoffen gebruikte. Mensen met de hoogste inname hadden een 17 procent hoger risico op hart- en vaatziekten dan niet-gebruikers, en een 34 procent hoger risico op beroertes, blijkt uit de studie op PubMed. Aspartaam hing vooral samen met een hoger risico op beroertes, acesulfaam-K en sucralose meer met coronaire hartziekten.
Het gaat om een observationele studie, dus het bewijst geen oorzaak, maar het cijfer is te groot om te negeren. Vooral omdat mensen zoetstoffen juist kiezen om hun gezondheid te beschermen.
Waarom zero-sugar niet hetzelfde is als onschuldig
De verwarring zit in de aanname dat een product zonder suiker automatisch neutraal is. Dat klopt niet. Je lichaam merkt zoetheid via smaakreceptoren op je tong, maar ook via receptoren in je darmwand die normaal gesproken calorieën verwachten. Komt die calorie-input niet, dan kan dat je hormonale reactie op eten verstoren en op termijn je verzadigingsgevoel ontregelen.
Dat betekent niet dat één glas light-frisdrank per dag een probleem is. De risico's in de studies gelden voor mensen met een structureel hoge inname, denk aan meerdere glazen per dag, jarenlang. Net als bij probiotica geldt hier dat de dosis en de duur bepalen wat een ingrediënt met je spijsvertering doet, niet het enkele gebruik.
Wanneer een zoetstof wél zinvol is
Voor mensen met diabetes type 2 die moeite hebben hun suikerinname te verlagen, kan een zoetstof nog steeds een verstandige tussenstap zijn, vooral als het alternatief een dagelijkse suikerhoudende frisdrank is. Het Voedingscentrum noemt zoetstoffen veilig binnen de vastgestelde maximale hoeveelheden, en wijst erop dat de risico's in onderzoek vooral zichtbaar worden bij een hoge, langdurige consumptie.
Wil je toch minder afhankelijk worden van zoetheid in het algemeen, dan werkt afbouwen beter dan vervangen. Je smaakvoorkeur verschuift binnen een paar weken als je structureel minder zoet drinkt en eet, of dat nu met suiker of met een zoetstof is. En let bij verpakte producten niet alleen op het woord "zonder toegevoegde suikers": net als bij eiwitclaims op etiketten zegt zo'n zin vaak minder dan de marketing doet vermoeden.
Wat je hiermee doet in de supermarkt
Check voortaan niet alleen het suikergehalte op een etiket, maar ook of er een zoetstof in de ingrediëntenlijst staat, zeker bij producten die je dagelijks drinkt of eet. Eén blikje light-cola verandert niets. Vijf zoetstofhoudende producten per dag, jarenlang, is een ander verhaal. Kies bewust wanneer een zoetstof je helpt, bijvoorbeeld als vervanger voor een suikerhoudend product dat je toch al dronk, en wanneer gewoon water of ongezoete thee net zo goed werkt.
