Het Voedingscentrum publiceerde in april de vernieuwde Schijf van Vijf en het kaasvak kreeg de hardste klap. Geen veertig gram per dag meer, maar twintig. Drie maanden eerder verscheen in Neurology een Zweedse studie van 28.000 mensen. De uitkomst wees de andere kant op: ruim drie keer zoveel volvette kaas hing samen met minder dementie op latere leeftijd. Twee bewegingen in tegengestelde richting, en jij staat ondertussen voor de koeling van de Albert Heijn.
Wat het Voedingscentrum nu zegt
Op 9 april 2026 verscheen de nieuwe Schijf van Vijf. Het advies voor kaas ging van 40 gram naar 20 gram per dag, een halvering zonder verzachtende voetnoot. Voor wie elke ochtend twee plakken op brood doet, is dat een halve plak minder. Voor wie 's middags een blokje cheddar pakt, is de portie ineens te zwaar.
Het advies geldt voor jonge en wat oudere kazen. Het Voedingscentrum vermeldt expliciet dat 30+, 20+ en hüttenkäse nog steeds in de Schijf van Vijf horen, maar alleen in die kleinere portie. Belegen volvette kazen zoals een doorsnee oude Goudse vallen daarbuiten en horen volgens dezelfde tabel hooguit incidenteel op je brood. Hetzelfde geldt voor smeerkaas en gesmolten plakken in een tosti.
Waarom het advies omlaag ging
Twee redenen, beide al jaren bekend. Kaas levert eiwit en calcium, daar is iedereen het over eens. Maar in dezelfde portie zit verzadigd vet en zout, en daarvan willen Nederlanders structureel minder.
Volgens cijfers van het RIVM krijgt een gemiddelde volwassene zo'n veertien procent van de calorieën uit verzadigd vet, terwijl tien procent het maximum is. Een derde van het zout in een gemiddeld Nederlands eetpatroon komt uit zuivel en vlees, met kaas als grootste post. De redenering van het Voedingscentrum is daarmee bijna boekhoudkundig: halveer de aanbeveling, en het zout- en verzadigd-vetbudget gaat een stap omlaag.
De Lund-studie wijst de andere kant op
In december 2025 publiceerde een Zweeds onderzoeksteam in Neurology een opvallende analyse. Bijna 28.000 deelnemers, gemiddeld 58 jaar oud bij de start, werden 25 jaar gevolgd. Wie dagelijks vijftig gram of meer volvette kaas at, had dertien procent minder kans op dementie dan wie onder de vijftien gram bleef. Voor vasculaire dementie liep het verschil zelfs op tot 29 procent.
Dat is geen losse anekdote, het is een grote cohortstudie met een lange staart. Het onderzoeksteam van Lund University bevestigt eerder werk dat suggereert dat de fermentatieproducten in kaas, samen met vitamine K2 en bepaalde vetzuren, anders uitpakken voor het lichaam dan losse verzadigde vetten in roomboter of vet vlees.
Wij schreven eerder over deze studie in het artikel over volvette kaas en dementie. Wat toen vooral een hoopvolle voetnoot leek, krijgt nu een politieke lading. Het advies in Nederland zegt twintig gram, het Zweedse onderzoek zegt vijftig.
Hoe deze tegenspraak te lezen is
Beide kunnen tegelijk waar zijn, en daar gaan veel lezers de mist in. De Schijf van Vijf is een populatieadvies, gericht op de gemiddelde Nederlander met gemiddelde risico's. Het rekent met de kans dat iemand al te veel zout en verzadigd vet binnenkrijgt en alvast te veel calorieën eet. Voor zo'n populatie is twintig gram een veiliger gemiddelde.
De Lund-studie kijkt naar individuele uitkomsten over een lange periode en isoleert kaas binnen het hele dieet. Dat zegt iets over de stof zelf, niet over wat verstandig is naast een rookworst, een handvol chips en weinig groente.
Daarbij valt op dat het effect zich beperkte tot volvette kaas. Magere varianten, melk en boter lieten in het Zweedse onderzoek geen verschil zien. Dat past bij een breder beeld dat ook eerder uit Frans en Nederlands onderzoek opdook, en het is geen vrijbrief om elke vorm van zuivel ongelimiteerd te eten.
Welke kaas dan wel
Als je twintig gram per dag wilt vasthouden zonder smaak in te leveren, helpt het om bewust te kiezen. Drie praktische lijnen:
- Pak smaakvolle kaas in dunnere plakjes. Twintig gram pittige oude is bevredigender dan twintig gram nietszeggende jong-belegen.
- Lees het zoutpercentage. Het Voedingscentrum hanteert als grens twee gram zout per honderd gram kaas. Veel Hollandse kazen zitten hier net boven.
- Combineer met plantaardige eiwitten. De grootste verschuiving in de nieuwe Schijf is niet kaas, maar peulvruchten van 250 gram per week. Wie daar een routine van maakt, voelt de halvering nauwelijks.
Een paar kazen blijven volwaardig in de Schijf van Vijf staan: hüttenkäse, mozzarella, verse geitenkaas en magere kwark. Voor wie aan zijn eiwit werkt is dat al een hele lijst. Onze blik op niet alle bewerkte voeding als vijand blijft hier overigens overeind. Een blokje halfvolle 30+ is iets heel anders dan een gesmolten cheeseslice in een vleessandwich.
Wat je morgen anders doet
Niet je kaasplank de deur uit. Wel de portie kalibreren. Twintig gram is twee dunne plakken op brood, of een klein blokje bij een borrel. Eet je dat doordeweeks, dan houd je in het weekend gewoon ruimte over om iets meer te eten zonder dat het hele plaatje uit balans raakt.
En kijk verder dan de kaas. De grootste winst in de nieuwe Schijf zit in het schuiven van proteïne van vlees naar peulvruchten en noten. Wie dat oppakt, heeft van die twintig gram kaas geen enkele last. Wie blijft eten zoals altijd, raakt de helft van zijn favoriete tussendoortje kwijt en voelt zich misleid door studies die zeggen dat het juist goed voor je is.
Beide kanten van het verhaal zijn waar. De keuze ligt bij jou.
